Thứ Ba, 23 tháng 5, 2017

Giáo dục bế tắc

Giáp Văn Dương

Năm 1999, tôi 23 tuổi vừa tốt nghiệp đại học thì được ở lại trường làm giảng viên của một đại học lớn.

Lứa của tôi được đào tạo ra để đón nhà máy lọc dầu Dung Quất. Nhưng nhà máy lại khánh thành những 10 năm sau khi chúng tôi ra trường. Nên trong suốt quá trình học, chúng tôi toàn học chay. Nếu có thực tập, thì cũng chỉ là cưỡi ngựa xem hoa một cơ sở sản xuất nào đó.

Tình cảnh đó cũng góp phần làm cho tôi thay vì trở thành một kỹ sư chế biến dầu, lại thành một giảng viên đại học.

Công việc ở trường cứ thế mà chạy, coi như ổn định. Lương tuy thấp, nhưng không đến nỗi chết đói ngay. Nếu chịu khó dạy thêm bên ngoài thì vẫn có thể sống được. Trong các câu chuyện thường ngày, nếu có lúc nào đó chạm đến chữ lương, thì ngay sau đó sẽ có người an ủi: Lương vậy, nhưng có thầy nào chết đói đâu. Thậm chí có thầy còn giàu.

Tôi coi đó như một sự động viên, dù tôi không biết làm thế nào để có thể sống, chứ chưa nói là giàu, với hệ số lương khởi điểm là 1.92 và sẽ tăng thêm 0.24 sau mỗi ba năm làm việc. Nhưng tôi yêu công việc tôi đã chọn. Bên cạnh việc giảng dạy, tôi cũng bập vào làm nghiên cứu, như bao giảng viên trẻ khác.

Mọi việc sẽ cứ diễn ra như vậy, nếu như tôi không nhận ra rằng: Tôi không có đủ vốn sống để dạy học. Tôi ở đây, các em sinh viên ở kia, tin tưởng và chờ đợi. Nhưng ngoài chuyện bài vở, những thứ mà tôi cũng học lại từ sách vở hoặc thầy của mình, thì gần như tôi không còn gì khác để hướng dẫn các em. Những trải nghiệm sâu xa về nghề nghiệp gần như không có.

Lúc ấy, tôi bỗng nhận thấy, giảng dạy đúng nghĩa thực ra là vô cùng khó. Thuộc giáo trình, tinh thông bài tập, tuân thủ đúng quy trình, cũng không có nghĩa là sẽ làm tốt công việc này. Người dạy học đúng nghĩa cần nhiều hơn như thế rất nhiều.

Ngẫm nghĩ kỹ hơn, tôi nhận thấy, nền giáo dục hiện thời hóa ra là một dây chuyền sản xuất hàng loạt. Nếu không có một góc cho riêng mình, sản phẩm sẽ là những con người giống hệt nhau, như được đúc ra từ một khuôn vậy.

Tôi cũng khám phá ra rằng, công việc của tôi thực ra là một bộ phận của một hệ thống được thiết kế rất chặt chẽ. Nhưng mục đích của cái hệ thống đó là gì thì chưa bao giờ được phát biểu tường minh.

Học để làm gì, chúng tôi không hề rõ. Dạy để làm gì, chúng tôi cũng không hề chắc chắn. Chúng tôi chỉ biết rằng, đã bước chân vào cỗ máy giáo dục, thì cứ thế mà thực hiện. Người dạy cứ dạy, người học cứ học. Đến ngày đến giờ thì thi. Thi xong thì tốt nghiệp. Tốt nghiệp xong thì ra trường. Ra trường xong thì đi xin việc. Nhiều người sẵn sàng chi trả cả mấy trăm triệu chỉ để có một chỗ làm, với mục tiêu vào biên chế để ổn định cho đến ngày nhận sổ hưu.

Nhưng trong suốt quá trình dạy và học, những câu hỏi rất cơ bản như: “Học để làm gì? Dạy để làm gì? Dạy và học như vậy có phải là đúng cách? Nếu không thì có cách nào tốt hơn không?...” thì cả thầy và trò rất hiếm khi đặt ra.

Tất cả bị phủ kín bởi những nhận định rất chung chung: Học để làm người. Học để trở thành người có ích cho xã hội. Còn nghề dạy học là nghề cao quý. Nhưng gần như không có một ai đi xa thêm một bước, chẳng hạn: Người là gì? Hay con người mà hệ thống giáo dục hướng đến là gì?

Vậy là tôi quyết định đi du học. Ban đầu tôi chỉ tính đi một nước châu Á và một nước châu Âu, trong vài năm để hiểu rõ ngọn ngành. Nhưng cái hiểu rõ ngọn ngành đó hóa ra không dễ chút nào. Thế giới mà tôi khám phá ra quá khác so với hình dung của tôi lúc ban đầu. Bên cạnh những câu hỏi về chuyên môn thì những câu hỏi về nhân sinh và xã hội, xem ra khó trả lời hơn rất nhiều.

Để có thể tìm ra câu trả lời cho những câu hỏi đó, tôi đã phải tập quên đi tất cả những gì mình đã được học để tìm hiểu và đón nhận những quan điểm mới. Tôi mất chẵn 10 năm để làm việc này. Đó là lúc, khi tôi nhận ra rằng, à thì ra, hệ thống giáo dục mà tôi đã trải qua là một hệ thống đào tạo con người công cụ, nặng về tuân thủ mà yếu về sáng tạo.

Quan sát và tìm hiểu sâu hơn, tôi bàng hoàng nhận ra rằng: Mọi bế tắc của hệ thống giáo dục hiện thời đều bắt nguồn từ bế tắc về triết lý giáo dục, mà cụ thể là bế tắc trong việc phát biểu tường minh về con người mà hệ thống giáo dục đang hướng tới.

Nói cách khác, hệ thống giáo dục cần một triết lý xuyên suốt để vận hành. Nhưng các cơ quan quản lý giáo dục đã không thể phát biểu tường minh triết lý đó để làm kim chỉ nam cho việc xây dựng và điều phối mọi hoạt động của hệ thống giáo dục. Vậy nên dù cải cách nhiều lần thì vẫn rơi vào vá víu sự vụ, và do đó thất bại.

Nhưng cái nguyên tắc xuyên suốt đó, tức cái triết lý giáo dục đó là gì, mà không ai dám gọi tên và phát biểu một cách tường minh? Tôi quan sát dưới các bài viết về triết lý giáo dục tại mục 'Góc nhìn', có rất nhiều độc giả tự hỏi điều đó. Thì đây, một cách ngắn gọn: Triết lý giáo dục của hệ thống hiện thời là đào tạo con người công cụ.

Cách thức thiết kế và triển khai chương trình giáo dục hiện thời cho thấy, đào tạo con người công cụ là điểm hội tụ của tất cả các hoạt động này. Đó là lý do vì sao thầy thì không dám chệch khỏi chương trình định sẵn, trò thì thụ động, nhân lực thì kém sáng tạo. Doanh nghiệp thì kém cạnh tranh. Nền kinh tế thì kém phát triển.

Nhưng nay cách mạng công nghiệp 4.0 đang lừng lững tới, những con người công cụ sẽ không có cách nào để cạnh tranh được với máy tính, robot và trí tuệ nhân tạo. Những con người không thể sáng tạo sẽ đi đâu về đâu? Họ sẽ sống thế nào? Và ai chịu trách nhiệm vì đã tạo ra những con người như thế?

Tất cả đã và sẽ còn được lý giải trong một mệnh đề tiêu biểu: “Có ai chết đói đâu”.

---

Bài đã đăng trên Góc nhìn của Vnexpress, ngày 20/5/2017

Phạt trẻ, có nên nhốt vào toilet?

TPO - Một ngày xa xưa, đâu như năm 2003 thì phải. Con gái tôi lúc đó 3 tuổi, mới đi học mẫu giáo những ngày đầu. Tất nhiên là khóc. Nhưng thường chỉ khóc lúc đi, chứ về nhà là vui như Tết. Bỗng một hôm nức nở con không đi học nữa, con không đi học nữa. Hỏi ra thì biết vì con sợ. Vì sao? Vì cô nhốt một bạn hay nghịch vào nhà vệ sinh.
TS. Giáp Văn Dương, người khai mở và đào tạo dòng giáo dục khai sáng.
TS. Giáp Văn Dương, người khai mở và đào tạo dòng giáo dục khai sáng.
Con bảo, trong nhà vệ sinh chỉ có một mình. Sợ lắm. Mà đúng là sợ thật. Mình là người lớn mà bị nhốt vào nhà vệ sinh còn sợ nữa là trẻ nhỏ. Khi làm việc đó, chắc cô chỉ nghĩ đó là một hình phạt. Một hình phạt an toàn và chấp nhận được. Nhưng đó là an toàn về thể xác. Còn về tinh thần thì hoàn toàn không. Cô không bao giờ nghĩ ra được phía sau hình phạt đó là những gì còn ẩn giấu. Có thể các bậc cha mẹ cũng không bao giờ nghĩ đến chuyện đó, vì cũng đã phạt con bằng việc nhốt vào nhà vệ sinh như vậy.
Vậy thì cái gì ẩn giấu phía sau hình phạt này?
Đó là tước đoạt tự do và sự kết nối. Chính là sự tước đoạt này mới làm cho con sợ hãi và cảm thấy sốc. Bản chất của việc tống vào tù là gì, nếu không phải là tước đoạt tự do. Ở các nước Bắc Âu, đi tù vẫn được ăn ngủ đầy đủ, phòng có lò sửa, có ti vi, gường có đệm, có nước nóng. Có cả các phương tiện thể thao, giải trí khác. Duy chỉ một thứ không có, đó là tự do. Tống vào tù, bản chất là tước đoạt tự do. Mà tự do lại gắn liền với nhân phẩm, tức tính người.
Chỉ con người mới có khái niệm, và trải nghiệm về tự do có ý thức, còn các loài động vật khác thì không. Trong các khóa học về khai sáng mà tôi giảng dạy, tôi hay lấy một ví dụ: Chỉ con người mới có khả năng biết tự đặt ra câu hỏi: Người là gì? Từ đó, mới có thể sống một cuộc đời xứng đáng với cuộc đời của một con người.
Các loại động vật khác thì không có khả năng tự hỏi như thế. Chẳng hạn, con trâu không có khả năng tự hỏi “Trâu là gì?”. Nếu nó biết đặt ra câu hỏi “Trâu là gì?” thì sao? Thì khi đó nó sẽ không cam tâm bị giam hãm trong chuồng để kéo cày cho mình nữa. Vì khi biết tự đặt ra câu hỏi “Trâu là gì?” đó, sớm hay muộn thì con trâu đó cũng sẽ trở thành một con trâu tự do. Nó có đủ sức mạnh để phá tung chiếc chuồng vẫn đang giam hãm, để bắt đầu sống một cuộc đời đích thực của con trâu, ít nhất cũng theo cách hiểu của nó và theo cách mà nó lựa chọn.
Khi đó, con trâu sẽ không cam tâm kéo cày cho mình nữa. Bởi vì, trong sâu thẳm nó đã trở thành một con trâu tự do, không phải là một con trâu công cụ.
Nhưng chúng ta rất ít người tự đặt ra câu hỏi “Người là gì?” đó, vì thế về bản chất, cuộc sống của ta cũng không khác cuộc sống của một con trâu bao nhiêu. Đó là lý do vì sao cứ mở miệng ra là ta than, đã cày cả ngày hôm nay rồi, hoặc ta tự nhủ cày tiếp đây khi nói về công việc của mình. Mình gọi công việc của mình là cày. Mình cày, trâu cũng cày. Vậy cuộc sống của mình và cuộc sống của trâu có gì khác nhau?
Có gì khác nhau?
Tất nhiên là phải có gì đó khác nhau. Sự khác nhau nằm duy nhất ở chỗ, ta biết đặt hỏi “Người là gì?”, còn trâu thì không biết hỏi “Trâu là gì?”. Còn những thứ khác, như sức khỏe hay sự chăm chỉ ta không chắc đã hơn trâu. Ta cũng không khỏe hơn, hay nhanh nhẹn hơn các loài động vật hổ báo khác.
Như vậy, chỉ con người mới có ý niệm và trải nghiệm về con người tự do. Nhưng ta đã đánh mất khả năng đặt ra câu hỏi đó, chủ yếu thông qua cách thức giáo dục không phù hợp. Vì thế mà ta phải cày như trâu…
Đây là ví dụ tôi thường nêu ra trong các khóa học về khai sáng, chẳng hạn khóa học “Tôi là ai?”.
Tôi là ai? Thoạt nghe có vẻ kỳ cục. Tôi là ai? Tôi là tôi chứ tôi là ai nữa! Ai đó sẵn sàng quát lên như vậy.
Bình tĩnh. Nghe qua thì tưởng là đơn giản. Nhưng ngẫm kỹ thì không phải là như vậy. Nếu ai cũng biết được “Tôi là ai?” thì trên đời này còn gì đau khổ nữa. Nhưng thôi, tôi không nói ở đây nữa kẻo lại không biết “Tôi là ai?”.
Giờ trở lại việc con bị nhốt trong nhà vệ sinh, ngoài việc tự do bị tước đoạt, thì còn một sự thật khác cũng nghiêm trọng không kém. Đó là sự kết nối cũng bị tước đoạt đồng thời cùng với tự do. Là một con người, chúng ta cần sự kết nối với tự nhiên và với đồng loại. Chính sự kết nối này tạo ra chúng ta như một con người. Cũng nhờ sự kết nối này mà chúng ta tồn tại được, và chúng ta sống cuộc sống của một con người.
Do đó, tước đoạt kết nối cũng là tước đoạt tính người. Vì thế, những người phạm tội rất nặng thì người ta sẽ không chỉ bị phạt tù, mà bị đi đày biệt xứ, đến những nơi hoang vu không một bóng người. Đi đày biệt xứ là hình phạt nặng hơn đi tù. Vì đi tù thì chỉ tước đoạt tự do, nhưng vẫn duy trì kết nối ở mức độ thấp, còn đi đày là vừa bị tước đoạt tự do, vừa bị tước đoạt kết nối.
Ai muốn thực sự hiểu điều này, thì lại phải trở về với câu hỏi nhân sinh cơ bản nhất “Tôi là ai?” như đã nói ở trên, vì trong trường hợp này “Tôi là ai?”. Tôi chính là sự kết nối.
Bên cạnh việc bị tước đoạt tự do và kết nối thì việc bị nhốt vào toilet sẽ tệ hơn nhiều so với bị nhốt vào nhà kho hay bất cứ chỗ gì khác. Nhốt trẻ vài toilet là trực tiếp nói với trẻ, một cách mạnh mẽ thông qua hành động, rằng con không có giá trị gì. Con là đồ bỏ. Chỉ những đồ bỏ mới bị tống vào toilet. Chỉ những thứ xả thải đi mới bị tống vào toilet. Nhốt trẻ vào toilet tức là trực tiếp nói với trẻ như thế.
Cảm giác này tuy rất mơ hồ, nhưng rất đáng sợ. Chúng ta không thể dùng lý luận để phân tích ở đây rằng thầy cô hay cha mẹ không có ý định đó. Nhưng sự việc là như thế, nó hiện ra như thế, nói mách bảo rằng tôi không có giá trị gì nên mới bị tống vào toilet, nơi chuyên xả bỏ những thứ bị coi là bẩn thỉu, cần phải rục bỏ. Ngay cả người lớn chúng ta, chỉ cần hình dung bị ai đó tống vào toilet, thì trực giác đã ùa đến mách bảo rằng vì không có giá trị gì nên mới bị tống vào nơi đó. Không tin, bạn cứ thử hình dung mình bị sếp hay ai đó to hơn mình nhốt vào toilet mà xem. Sẽ thấy ngay kết quả.
Như vậy là bằng hình phạt nhốt vào toilet, cô đã tước đoạt thành công cả tự do và kết nối của một đứa trẻ. Đồng thời bồi thêm một cú nữa, bằng cách cho nó biết rằng nó không có giá trị gì, chỉ đáng bỏ vào toilet. Vậy nên mới đáng sợ. Vậy nên mới ám ảnh.
Như vậy là cô đã chiến thắng con 3-in-1 hết sức dễ dàng. Cha mẹ nào đang nhốt con vào toilet là cũng là đang tìm kiếm một chiến thắng 3-in-1 như thế. Yeah! Đập tay!
Tuy cô phạt các con thành công theo cách này, và rất có thể lần sau con không dám như thế nữa, nhưng tổn thương tâm lý rất lớn. Con tôi chỉ chứng kiến cảnh đó mà sợ chết khiếp, nên nhất định đòi bỏ học. Mới đi học được vài ngày đã đòi bỏ học thì thật là khó xử. Mà lý do thì vô cùng chính đáng. Mình đường đường là người lớn thế này, đi làm mà bị sếp dọa nhốt vào toilet, chứ chưa cần nhốt thật, là mình bỏ việc ngay tắp lự!
Vậy mà con có thể bị nhốt vào toilet. Thật là nan giải. Làm sao bây giờ?
À, không sao, con. Cái này là chỉ dành cho những bạn hư thôi. Con ngoan thì không bao giờ bị nhốt vào toilet. Vợ tôi đã động viên con như thế. Vì chẳng còn cách nào hơn thế. Vậy là con lại tiếp tục đi học.
Con đi học nhưng nỗi ám ảnh bị nhốt vào toilet thời thơ ấu mười mấy năm sau vẫn còn trở lại.
Còn các thầy cô và cha mẹ khác, vẫn sẵn sàng nhốt con em mình vào toilet để trừng phạt mà không một lần tự hỏi hậu quả của việc đó là gì.
Haizzz….
---
Bài đã đăng trên Tiền Phong, ngày 9/5/2017

Thứ Năm, 18 tháng 5, 2017

Nỗi buồn học tại gia


Giáp Văn Dương
Đầu năm 2013, gia đình tôi về nước sau hơn chục năm sống ở nước ngoài. 

Trước khi về, tôi đưa cả nhà đi xem một bộ phim, trong đó có câu thoại chế giễu nhân vật chính rất ấn tượng, đại ý: Mi không thuộc về đâu nên mi không có sức mạnh. Xem xong, tôi nói với con: Chúng ta sẽ trở về, vì chúng ta không thuộc về đất nước này.

Thế là con gái tôi đồng ý. Và chúng tôi trở về.

Dù đã lường trước những khó khăn, nhưng mọi thứ vượt xa hình dung ban đầu. Nan giải nhất là việc học của con gái tôi. Con tôi lúc đó tiếng Việt không thạo, không có bạn bè, lại không quen với văn hóa ở nhà nên việc hội nhập rất vất vả. 

Chúng tôi định cho con homeschooling, tức học tại nhà chứ không đến trường, để giảm bớt khó khăn cho con. Nhưng đây lại là quyết định rất khó khăn của chúng tôi. Liệu sau này con có oán trách? Liệu mình có đủ thời gian và kiến thức để dạy con? Liệu con có thể phát triển bình thường khi không có bạn học? Nếu sau vài năm con chán homeschooling, muốn đến trường thì làm thế nào? Con sẽ hòa nhập với xã hội ra sao nếu chỉ học ở nhà cùng bố mẹ?

Chúng tôi cũng nghĩ đủ cách, như cho con ghi danh học bổ túc văn hóa nhưng không đến trường, đến ngày đến tháng thì đi thi, nhưng cũng thấy có gì đó không ổn. Rồi tôi tìm hiểu và được biết, nếu muốn homeschooling thì chỉ còn một cách: Học bằng tiếng Anh và thi lấy chứng chỉ IGCSE của Anh để đi du học.

Nhưng con tôi cần học bằng tiếng Việt chứ không phải tiếng Anh. Nếu học bằng tiếng Anh thì việc trở về hóa ra vô nghĩa? Bế tắc vẫn hoàn bế tắc. Giải pháp lúc đó là tự động viên nhau: Thôi cứ ở nhà vài năm, nếu không hòa nhập được thì lại đi, lo gì. Và mọi việc đã diễn ra trong sự "lo gì" như thế. 

Rồi một hôm, con quả quyết: Con muốn trở lại nước ngoài, vì con cũng không thuộc về nơi này.

Tôi lặng trong giây lát, rồi nói cứng: Cuộc đời mỗi người là một câu chuyện mà mình là tác giả. Bố về để viết câu chuyện của bố. Con cũng cần phải tự viết câu chuyện của con. Nếu con muốn đi nước ngoài, hãy tự đi bằng đôi chân của con, chứ không phải bằng đôi chân của bố.

Vậy là con tôi tỉnh ra, không còn oán trách bố mẹ vì đã trở về.

Nhưng rốt cuộc, việc homeschooling của con tôi dừng lại, chủ yếu vì đất Hà Nội này quá chật chội, không có công viên để con chơi, tôi sợ con không có bạn sẽ rơi vào trầm cảm. Mà tiếng Việt của con còn kém, nên con phải đến trường để học đủ các môn bằng tiếng Việt, chứ ở nhà học bằng tiếng Anh thì không ổn. Thế là con được nếm mùi trần ai với nhiều nước mắt. Có những lúc rơi vào trầm cảm, tưởng chừng không thể vượt qua. Nhưng rất may, con đã vượt qua rất nhiều rào cản để về đích xuất sắc. 

Qua chuyện đó, tôi hiểu được nỗi khổ của những gia đình và học sinh gần đây đang cân nhắc hình thức homeschooling. Đó là nỗi khổ của kẻ không-được-thừa-nhận. Khi bạn không được thừa nhận, bạn sống như một kẻ bên lề. Bạn có thể rất giỏi nhưng không có cách nào để được công nhận. Bạn cũng không được dự thi để xác nhận trình độ. Rồi một ngày nào đó, nếu không muốn homeschooling nữa, muốn đến trường như các bạn đồng lứa khác, bạn cũng không có cách nào để thực hiện. 

Homeschooling ở Việt Nam chưa được thừa nhận. Ở các nước Âu Mỹ, tự dạy con học là một lựa chọn của phụ huynh. Chỉ cần đăng ký với phòng giáo dục rồi cho con học tại nhà theo chương trình tự thiết kế, hoặc chương trình của một trường hay của một công ty giáo dục nào đó, rồi cuối kỳ thì đến một trường gần nhà để thi học kỳ cùng các trẻ khác. Kết quả kiểm tra được ghi nhận. 

Về lý mà nói, nếu đã thừa nhận học tập là quyền của trẻ em như nêu trong Luật Giáo dục, thì dù học bằng hình thức homeschooling, khi trẻ muốn trở lại trường, trẻ phải được tiếp nhận. Không tiếp nhận là trái với Luật Trẻ em.

Gian nan là thế, nhưng giải pháp cho homeschooling Việt Nam lại rất đơn giản. Chỉ cần Bộ Giáo dục ban hành một văn bản yêu cầu cha mẹ phải đăng ký với phòng giáo dục địa phương về việc chọn hình thức homeschooling cho con mình, và cho phép học sinh đến cuối kỳ, cuối năm thì được phép đăng ký thi cùng với học sinh bình thường ở một trường nào đó. Kết quả được công nhận như các học sinh bình thường khác. Nếu cha mẹ không đảm bảo thế, sẽ phải cho con đi học theo luật định. 

Một văn bản như vậy sẽ cứu vớt được bao nhiêu trẻ vì lý do riêng mà chọn homeschooling, bao nhiêu tài năng tiềm ẩn cần chương trình giáo dục riêng biệt, và bao nhiêu gia đình khát khao được nuôi dạy con theo cách của riêng mình. 

Giáo dục tinh hoa của quý tộc châu Âu ngày xưa, và cả châu Á, chính là homeschooling. Con cái quý tộc, hay những gia đình có điều kiện, được học tại gia cùng gia sư. Chỉ đến khi cách mạng công nghiệp 1.0, 2.0 ra đời, nền đại công nghiệp cần nhiều lao động, cha mẹ đi làm công nhân hết, không có người trông con đành gửi tập trung vào nhà trẻ. Ban đầu chỉ giống như trông trẻ tập trung. Nhưng sau đó nền công nghiệp cần nhiều lao động có kỹ năng, nên thay vì chỉ trông trẻ, nhà trường đào tạo các con thành người mà nền công nghiệp cần, đáp ứng nhu cầu lao động của xã hội.

Hệ thống giáo dục hiện đại đã ra đời theo cách giản dị như thế. Hệ thống này được thiết kế trước hết để tạo ra những con người đáp ứng nhu cầu lao động, tức một nguồn cung hàng hóa sức lao động theo luật cung-cầu. Vậy nên, nhà trường được thiết kế theo hướng đào tạo hàng loạt, vận hành dưới dạng băng chuyền như nền công nghiệp đang vận hành. Các nhà quản lý giáo dục lại áp thêm các kỹ năng quản trị chuyên nghiệp để đảm bảo chất lượng, lại thêm cả việc kiểm tra chuẩn hóa đầu ra. Nói gọn là sản xuất hàng loạt nhanh - nhiều - tốt - rẻ theo quy trình công nghiệp. 

Con người được tạo ra bởi nền giáo dục như vậy xuất hiện ở mọi nơi trên thế giới. Mục tiêu của một hệ thống giáo dục như thế, tất nhiên sẽ ưu tiên tạo ra những con người công cụ, chứ không phải là con người tự do, mà biểu hiện cụ thể là hướng đến việc tạo ra người làm công, chứ không phải người có khả năng làm chủ. 

Nay thời 4.0 đang tới. Xu hướng đào tạo con người công cụ, con người học xong chỉ nhăm nhắm đáp ứng nhu cầu lao động của xã hội, đang trở nên lỗi thời. Lý do đơn giản là không ai biết xu hướng lao động trong 10-20 năm nữa là gì. Vì thế giáo dục hướng cá nhân hóa, giáo dục để tạo ra những con người tự do, những người có khả năng làm chủ - tạo ra nhu cầu, chứ không phải chỉ nhăm nhắm làm công - đáp ứng nhu cầu. Xu hướng cá nhân hóa giáo dục này đã bắt đầu xuất hiện và đang phát triển mạnh mẽ ở một số nước phát triển. 

Ngay như tỷ phú công nghệ lừng danh Elon Musk cũng phải lập một trường riêng để dạy cho các con mình, chứ không tin vào nền giáo dục được đánh giá là tiên tiến của Mỹ. 

Nhưng homeschooling rất gian nan, tốn kém và đòi hỏi lòng dũng cảm. Không phải cha mẹ nào cũng có điều kiện để chọn homeschooling cho con mình. Và không phải trẻ nào cũng phù hợp với hình thức giáo dục này. Vậy nên, ở đây cũng thế, homeschooling chỉ dành cho số ít. Số ít đặc biệt. Số ít cá biệt. Số ít dám lựa chọn. 

Và dù chỉ dành cho số ít, homeschooling vẫn cần được thừa nhận. 

Lý do ư? Chúng ta được quyền khác. 
---

Khai giảng: TÔI LÀ AI? Hà Nội: 20-21/5

GiapCoach
Khi bạn không biết học để làm gì thì học trường nào mà chẳng được!

Khi bạn không biết kết hôn để làm gì thì lấy ai mà chẳng xong!

Khi bạn không biết sống để làm gì thì sống thế nào cũng bế tắc như nhau!

Trên hành trình của đời mình, nếu bạn không trả lời được câu hỏi “Tôi là ai?” thì bạn đang giống như người lữ hành vừa không biết đích đến, lại vừa không biết được vị trí hiện thời của mình.

Khi đó, bạn sẽ vô cùng bối rối và mệt mỏi. Bạn sẽ thấy cuộc sống thật chán nản và vô nghĩa. Bạn sẽ đi qua cuộc sống ngày-qua-ngày-lặp-đi-lặp-lại-mà-không-biết-để-làm-gì.

KHI ĐÓ, MỌI CỐ GẮNG CỦA BẠN ĐỀU TRỞ NÊN VÔ NGHĨA!

Chỉ một số ít người là thức tỉnh, trả lời được câu hỏi “Tôi là ai?”, từ đó tìm ra ý nghĩa cuộc sống và sống một cuộc đời ý nghĩa.

Khóa học này sẽ giúp bạn tìm ra câu trả lời cho câu hỏi "Tôi là ai?" để giúp bạn tỉnh thức và bắt đầu sống một cuộc đời đáng sống.

Bạn có muốn trả lời câu hỏi "Tôi là ai?" đó. Nếu có, hãy đăng ký và đồng hành cùng chúng tôi.


Thông tin chi tiết, xem tại: TÔI LÀ AI? 

Thứ Sáu, 12 tháng 5, 2017

Con người nào cho công nghiệp 4.0?

05/05/2017 9:45:42 SA

Dù công nghệ có thay đổi bao nhiêu đi chăng nữa, thì giáo dục bao giờ cũng đều xuất phát và kết thúc ở con người. Ảnh: KINH LUÂN

(TBKTSG) - Cách mạng công nghiệp 4.0 dường như đang phả hơi nóng hầm hập vào gáy chúng ta. Dù thuật ngữ này mới xuất hiện một hai năm trở lại đây, nhưng đã trở thành từ khóa cho những thảo luận cả về chuyên môn lẫn đại chúng.
Điều này dẫn đến tình trạng là nhà nhà nói đến, người người bàn bạc về cách mạng công nghiệp 4.0 với những cảm xúc rất khó tả. Cứ y như có một cơn sóng thần đang lừng lững tiến tới, vừa tò mò, vừa sợ hãi, lại vừa thấy kích thích, nhưng không thực sự biết nó là gì, và mình sẽ làm gì với nó.
Kết quả là một sự sôi nổi bàn về cách mạng công nghiệp 4.0 trên khắp các diễn đàn. Nhưng kinh nghiệm cho thấy, sôi nổi bàn thảo không có nghĩa là sẽ thành hiện thực. Chỉ mới vài năm trước đây thôi, các từ khóa “công nghiệp hóa”, “hiện đại hóa”, “trở thành nước công nghiệp vào năm 2020”, và trước nữa là “công nghiệp phần mềm”, “cách mạng khoa học - kỹ thuật”... cũng đã từng là chủ đề nóng không kém. Nhưng rồi tất cả lại nguội đi rất nhanh. Chẳng có gì xảy ra. Chẳng có gì thành hiện thực. Dường như đó chỉ là cơn trồi sụt truyền thông. Nhìn kỹ ra thì cũng không khác những cơn trồi sụt trong giới showbiz bao nhiêu.
Nay tất cả bỗng đổ xô sang bàn về cách mạng công nghiệp 4.0. Đến mức người viết có cảm giác thật là may quá, rằng cách mạng công nghiệp 4.0 xuất hiện thật là đúng lúc, rằng thật đáng ghi công vì đã cứu một bàn thua trông thấy, không thì chẳng biết ăn nói ra sao với cái việc “trở thành nước công nghiệp vào năm 2020” đã đặt ra từ nhiều năm và cũng đã tốn nhiều giấy mực.
Chỉ có một số ít người băn khoăn tự hỏi: ủa, vậy thì cách mạng công nghiệp 4.0 là cái gì vậy?
Lại một số ít hơn đi xa hơn một chút, nhưng chủ yếu vẫn ở mức chơi chữ: không có 2.0, 3.0 thì có “đi tắt đón đầu” vào 4.0 được chăng?
Lại một số ít hơn nữa băn khoăn tự hỏi: nếu có cách mạng công nghiệp 4.0, thì liệu có cách mạng giáo dục 4.0 đi kèm?
Càng ít hơn những người nghiêm túc suy nghĩ và đi tìm câu trả lời cho những câu hỏi này.
Nếu có thì sự tương đồng giữa cách mạng công nghiệp 4.0 và cách mạng giáo dục 4.0 là gì? Phải chăng là ở sự tích hợp kết nối giữa bộ ba “thế giới số/ảo - thế giới vật lý/thực - con người” như quan niệm phổ biến hiện giờ?
Chưa kể, nếu đã thống nhất trọng tâm của cách mạng công nghiệp 4.0 là sự kết nối và hòa quyện của bộ ba này, thì thứ tự của nó ra sao, hay chọn cái nào là điểm nhập cuộc, cũng đã nhức đầu.
Duy trì sự kết nối tự nhiên, bảo vệ tính nhân văn,
hóa ra lại là trọng tâm của giáo dục thời cách mạng công nghiệp 4.0 đang lừng lững tới.
Hẳn nhiên, từ mỗi góc nhìn, từ mỗi ngành nghề, thứ tự nhập cuộc sẽ rất khác nhau. Ngành phần mềm sẽ chọn thế giới số/ảo làm điểm xuất phát. Nhưng ngành cơ khí, hay nông nghiệp thì rõ ràng phải chọn đi ra từ thế giới thực. Còn ngành giáo dục thì tất nhiên phải chọn con người, vì dù công nghệ có thay đổi bao nhiêu đi chăng nữa, thì giáo dục bao giờ cũng đều xuất phát và kết thúc ở con người.
Vậy là ta tạm có một sự đồng thuận cơ sở rằng: với giáo dục, chúng ta phải xuất phát từ con người.
Vấn đề đặt ra: chúng ta sẽ đào tạo con người nào cho cách mạng công nghiệp 4.0?
Mà để trả lời được câu hỏi này, chúng ta lại phải trả lời ba câu hỏi khác:
1. Thực sự, con người là gì?
2. Cách mạng công nghiệp 4.0 là gì?
3. Con người ở thời đại cách mạng công nghiệp 4.0 có những đặc trưng nào?
Câu chuyện bỗng nhiên trở thành nhức đầu và quá sức. Nhức đầu vì một bước đi thẳng vào câu hỏi muôn thuở của triết học: con người là gì? Quá sức vì hiện giờ chưa có đủ thông tin và dữ liệu để nói chính xác về cách mạng công nghiệp 4.0 và con người của thời cách mạng công nghiệp 4.0 sẽ có những đặc trưng gì? Mọi ý kiến đều là phỏng đoán.
Nhưng không lẽ chúng ta cam phận “nhắm mắt đưa chân”, phó mặc tương lai của mình cho thời cuộc? Xin lưu ý, một trong những đặc trưng của con người là ở khả năng tự đặt ra câu hỏi “Người là gì?”, để từ đó đưa ra lựa chọn, hầu phần nào tự quyết tương lai của mình.
Với tư cách là một người trong cuộc, bắt đầu triển khai những công việc có liên quan đến cách mạng công nghiệp 4.0, người viết bài này lại thấy rõ: dù là dự đoán, nhưng cách mạng công nghiệp 4.0 đang xảy ra và đã len lỏi trong đời sống. Dù thấy rõ hay mập mờ, nhưng khung cửa sổ đó đã hé lộ. Chỉ có điều, chúng ta có kịp bắt lấy và bước lên, hay lại hụt chân như bao chuyến tàu trước.
Vì thế, dù chưa có đủ dữ liệu, chúng ta vẫn có quyền và có khả năng đặt ra câu hỏi: con người của cách mạng công nghiệp 4.0 là gì? Chính nhờ việc đặt ra câu hỏi này, hành trình đi tìm câu trả lời cho câu hỏi này, và hành trình tạo ra chính mình thông qua việc hiện thực hóa những câu trả lời này, trong sự tương tác không ngừng nghỉ của một đời sống cách mạng công nghiệp 4.0 đang hình thành, chúng ta sẽ trở thành con người của cách mạng công nghiệp 4.0, hoặc nạn nhân của cách mạng công nghiệp 4.0.
Việc trở thành con người của cách mạng công nghiệp 4.0, tức con người có khả năng làm chủ bản thân mình và làm chủ cái món 4.0 này, hay trở thành nạn nhân của nó, lại phụ thuộc phần lớn vào chương trình giáo dục, những chương trình được thiết kế ra ngày hôm nay để đào tạo con người làm chủ xã hội, làm chủ nền kinh tế - kỹ nghệ của 15-20 năm sau nữa.
Mới chỉ thấy con số này đã phát hoảng. Với tốc độ hiện giờ, chỉ cần cách mạng công nghiệp 3.0 thì chúng ta đã không hình dung được chuyện gì sẽ xảy ra 10 năm sau, như 10 năm về trước, không ai hình dung được sự ra đời của iPhone và dòng điện thoại cảm ứng thông minh, nhưng nay lại trở thành vật bất ly thân của phần đông cư dân thành thị.
Cũng chẳng ai nghĩ rằng một công ty tư nhân có thể phóng vệ tinh đưa người lên sao hỏa, hay cả thế giới sẽ được kết nối với nhau thông qua một vài mạng xã hội... Những chuyện này tưởng chừng chỉ có trong tiểu thuyết giả tưởng, nhưng sau chục năm đã trở thành chuyện thường ngày ở huyện.
Đấy, 3.0 mà đã như thế, thì 4.0 sẽ còn nhanh hơn. Chúng ta không thể biết được chắc chắn chuyện gì sẽ xảy ra sau 15-20 năm nữa để lên chương trình giáo dục cho con em mình. Đấy là khi chúng ta có tự do để quyết định, có đủ sự cởi mở để hướng đến tương lai. Còn khi vẫn bị ràng buộc bởi quá khứ, giới hạn bởi ý thức hệ, thì câu chuyện còn u ám hơn nhiều.
Nhìn vào dự thảo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể mới ban hành và lấy ý kiến, chúng ta sẽ thấy sự lo lắng này là rất thật. Khi cả thế giới nói về 4C trong giáo dục như một khung tham chiếu (Communication - giao tiếp; Collaboration - hợp tác; Creativity - sáng tạo; Critical Thinking - tư duy phê phán) thì dự thảo chương trình này nghiễm nhiên bỏ đi chữ C cuối cùng mà không hề giải thích lý do, thì những người quan tâm đến giáo dục sẽ biết rằng, dự thảo giáo dục này vẫn còn nửa vời, và sẽ nên bắt tay vào chuẩn bị một dự thảo khác, dần là vừa.
Một chi tiết mấu chốt khác, là triết lý giáo dục cũng không hề được nhắc đến trong “Dự thảo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể”. Khi triết lý giáo dục không được làm rõ thì việc những điểm bế tắc của giáo dục sẽ vẫn còn đó như mấy chục năm qua, và câu hỏi mấu chốt “Vậy thì nền giáo dục này sẽ đào tạo con người nào, con người tự do hay con người công cụ?” vẫn không có lời giải đáp.
Dù Bộ Giáo dục và Đào tạo có đưa ra dự thảo nào đi chăng nữa thì cách mạng công nghiệp 4.0 vẫn lừng lững đi tới. Như một cơn sóng thần. Ai không chuẩn bị và thấu hiểu sẽ trở thành nạn nhân của chính nó.
Một trong những vấn đề chúng ta cần phải chuẩn bị và đối mặt, là chưa bao giờ tính nhân văn bị đe dọa và xuống thấp như bây giờ. Đây không còn là một nguy cơ mà là một hiện thực đã len lỏi trong mọi gia đình. Cứ nhìn cuộc chiến giữa cha mẹ, con cái với chiếc điện thoại là đủ thấy. Vì đâu? Vì sự phát triển của công nghệ đang vượt quá kinh nghiệm của chúng ta, và vì sự tụt hậu của giáo dục so với những gì đang diễn ra trong cuộc sống.
Vì thế, trong lúc chờ đợi ngài Godot mang chương trình giáo dục 4.0 tới, chúng ta phải tự cứu mình trước, bằng cách bảo vệ sự kết nối tự nhiên giữa người với người, giữa người với thiên nhiên, và tính nhân văn đang mỗi lúc mỗi vơi dần.
Bằng cách nào?
Bằng cách bỏ tờ báo này xuống và quay sang mỉm cười với người bên cạnh. Nếu được thì thêm một cái siết tay. Rồi tự thưởng cho mình vài phút thảnh thơi để hòa nhịp cùng thiên nhiên và cuộc sống.
Aha... duy trì sự kết nối tự nhiên, bảo vệ tính nhân văn, hóa ra lại là trọng tâm của giáo dục thời cách mạng công nghiệp 4.0 đang lừng lững tới.
Giáp Văn Dương
---

Thứ Năm, 20 tháng 4, 2017

Khóa học: Lãnh đạo Khai sáng, HN ngày 29/4-2/5/2017

GiapCoach

Ngày 29/4/-2/5/2017, GiapCoach sẽ khai giảng khóa đào tạo "Lãnh đạo Khai sáng - K10" tại Hà Nội. Các bạn quan tâm vui lòng đọc thông tin bên dưới. 

 Khóa đào tạo: Lãnh đạo Khai sáng

Khóa đào tạo: Lãnh đạo khai sáng của GiapCoach

Khóa học này là kết tinh tri thức và trải nghiệm cá nhân của TS. Giáp Văn Dương, sau nhiều năm tự vấn những câu hỏi cơ bản nhất, như: Ta là ai? Ý nghĩa cuộc sống là gì? Ta phải làm gì với cuộc đời mình? Làm thế nào để lãnh đạo bản thân? Làm thế nào để lãnh đạo tổ chức? Làm thế nào để tạo ra văn hóa làm việc chung, tạo ra một khung tham chiếu lành mạnh và hiệu quả cho tất cả mọi người?... Đó là hành trình Tự Thân Khai Sáng đầy khắc khoải, cho đến một ngày bừng sáng, tạo cơ sở cho sự ra đời cho dòng đào tạo khai sáng của GiapCoach.

Nội dung của khóa học được xây dựng dựa trên nền tảng tinh hoa tri thức nhân loại về Khoa học và Triết học, kết hợp với các bài thực hành độc đáo, sẽ giúp bạn trải qua hành trình Tự Thân Khai Sáng, khám phá bản thân và trở về thế giới bản thể nơi bạn thực sự sống vào.

Khi tham gia khóa học, mọi rào cản và vướng mắc của bạn, dù đó là trong đời sống cá nhân, gia đình hay công việc sẽ được gỡ bỏ. Bạn sẽ thoát khỏi vô minh, sẽ ngộ ra được mình là ai, ý nghĩa cuộc sống là gì, mình đang đi qua cuộc sống này như thế nào, mình phải lãnh đạo mình và tổ chức của mình ra sao trong các tình huống mà mình đang đối mặt… Nhờ đó, bạn có được bình an nội tại, được sống tự do và tỉnh thức trong mỗi phút giây, và tạo ra những phát triển đột phá trong đời sống cá nhân và công việc.

Bên cạnh đó, bạn cũng sẽ được trang bị tất cả những gì một nhà lãnh đạo cần để hành xử công việc lãnh đạo trong tâm thế của con người tự do và tỉnh thức. Nhờ đó, bạn trở thành nhà lãnh đạo tự nhiên và hiệu quả với cả bản thân, gia đình và tổ chức của mình.

Đó là những việc vô cùng khó. Nhưng đó là những điều mà chúng tôi cam kết bạn sẽ đạt được khi rời khỏi khóa học này, như hàng trăm học viên của chúng tôi đã đạt được sau gần 10 khóa học.

Thông tin chi tiết về khóa học, vui lòng xem tại đây: http://lanhdaokhaisang.com
Hoặc trang: Lãnh đạo khai sáng của GiapCoach.

Trân trọng,

Tôi là ai khi tôi ở nước ngoài?

TPO - Vừa rời khóa giảng dạy “Tôi là ai?” ở Tp. HCM về, tôi đọc được tin cảnh sát Nhật Bản bắt bảy du học sinh Việt Nam chuyên trộm mỹ phẩm mang về nước bán. Phản ứng đầu tiên của tôi khi nghe tin này không phải là sự trách cứ, mà lại là một tiếng thở dài.
TS. Giáp Văn Dương, người khai mở và đào tạo dòng giáo dục khai sáng.
Thở dài vì tôi biết vì sao họ lại làm như vậy. Họ làm như vậy không hẳn chỉ bởi lòng tham, mà sâu xa hơn là sự mập mờ của một lẽ nhân sinh. Đó là những người không biết được “Tôi là ai?”. Cụ thể hơn, đó là những người không biết được “Tôi là ai khi tôi ở nước ngoài?”.
Những du học sinh đó, nếu chỉ vì nghèo khó mà hành xử như vậy thì giải pháp sẽ đơn giản hơn rất nhiều. Nhưng nếu không phải vì nghèo khó đến mức sắp chết đói, mà vì không biết được mình là ai khi mình ở nước ngoài nên mới hành xử như vậy, thì câu chuyện trở thành nan giải. Những du học sinh đó, thậm chí còn chưa bao giờ nghĩ đến việc trả lời câu hỏi “Tôi là ai khi tôi ở nước ngoài?” đó. Chưa bao giờ tự đặt ra câu hỏi và tìm kiếm câu trả lời cho cho những câu hỏi nhân sinh như vậy.
Mà việc này, cũng không thể trách cứ họ hoàn toàn được. Nhà trường dạy đủ thứ trên đời, từ con vi khuẩn bé tí ti, đến những thiên hà xa xôi ngoài vũ trụ. Dạy đủ thứ kiến thức, đến mức học sinh luôn quá tải. Nhưng thứ quan trọng nhất, đó là “Tôi là ai?” thì không bao giờ nhắc đến.
Vậy nên, những người Việt Nam thời đại này rơi vào nghịch cảnh, biết rất nhiều thứ xung quanh mình mà lại không biết gì về mình. Biết nhiều, vì vậy mà lại thành không biết gì.
Khi bạn biết mọi thứ xung quanh nhưng không biết mình là ai thì những cái biết xung quanh đó cũng trở thành vô nghĩa.
Trong hoàn cảnh đó, họ đã đồng nhất họ với tất cả những gì đang diễn ra bên trong con người mình. Đó có thể là một lòng tham trỗi dậy, hoặc một ước muốn có nhiều tiền nhanh chóng dễ dàng. Đó cũng có thể là một cơn giận dữ, hoặc một sự sợ hãi. Và họ hành xử nhất quán với nhận thức đó. Muốn có tiền, họ trộm đồ và gửi về nhà để bán. Khi sợ hãi, họ sẽ thất thần, đổ sụp xuống vì lo lắng và sợ hãi. Họ trở thành sự trình hiện của những gì đang diễn ra bên trong họ, không hơn không kém.
Câu chuyện đến đây đã bắt đầu phức tạp và nhức đầu vì phút chốc, từ một hành xử không đúng mực trong đời thường, ta đã đi thẳng vào Triết học: Nếu tôi là những gì đang diễn ra ở bên trong tôi thì đã sao? Nếu tôi nghĩ sao tôi nói vậy, nếu cảm xúc của tôi ra sao thì tôi thể hiện ra như vậy, thì có gì là sai, có gì là xấu? Mà tôi không phải là những gì đang diễn ra bên trong tôi, thì tôi là cái gì đây? Sao nhức đầu quá vậy!?
Câu trả lời là hãy bình tĩnh. Không có gì sai, không có gì xấu ở đây cả, khi tôi là những gì đang diễn ra bên trong tôi. Như một đứa trẻ, nếu đói thì tôi sẽ đòi ăn, buồn thì tôi sẽ khóc, tức giận thì tôi lăn xuống đất giãy chân đành đạch. Một đứa trẻ như vậy không hề sai, không hê xấu. Đáng yêu là đằng khác, khi đứa trẻ đó đồng nhất mình với những gì đang diễn ra bên trong mình theo cách chân thật như thế. Nhưng…. Nhưng….Có cái gì đó sai sai ở đây thì phải?
Một đứa trẻ có thể làm như vậy. Nhưng liệu tôi có thể làm như vậy? Liệu một người trưởng thành như tôi có thể lăn đùng xuống đất và giãy chân đành đạch khi có điều gì đó không hài lòng? Không, chắc chắn là không. Ai lại làm thế. Làm thế thì kỳ cục chết!
Vậy là cái mệnh đề “Tôi là những gì đang diễn ra bên trong tôi” bỗng nhiên trở thành có vấn đề. Nó đúng, nhưng không đủ. Và chính ở cái phần không đủ đó, chúng ta tìm thấy sự trưởng thành của chính mình. Một người trưởng thành vượt thoát khỏi những gì đang diễn ra ở bên trong mình. Với một người như thế, tôi chưa chắc đã là những gì diễn ra ở bên trong tôi (nhưng đồng thời, tôi cũng lại là những gì đang diễn ra ở bên trong tôi đó). Câu chuyện vì thế mà trở thành rắc rối.
Một trong những điều không diễn ra ở bên trong tôi đó, nhưng lại đích thị là tôi, đó là sự trình hiện. Tôi khi đó, chính là sự trình hiện của tôi ra thế giới. Những gì đang diễn ra ở bên trong tôi, người ngoài không truy nhập được. Nhưng sự trình hiện của tôi ra cho họ, thì họ nhận biết được. Và dưới con mắt của họ, tôi chính là sự trình hiện đó, không hơn không kém.
Nếu sự trình hiện đó là một sự lười biếng, thì tôi đích thị là người lười biếng. Nếu sự trình hiện đó là vô trách nhiệm, thì tôi đích thị là vô trách nhiệm.
Một sự trình hiện như thế sẽ không chỉ bao hàm tất cả những hành vi của chính tôi, hoặc những mối liên hệ của tôi với người khác, mà còn cả ở sự “hiện ra” của tôi cho người khác thấy. Vì thế, tôi không chỉ là những gì đang diễn ra ở bên trong tôi, mà tôi còn là những gì tôi đang “hiện ra” cho chính tôi và thế giới.
Trở lại với câu chuyện buồn bã của bảy du học sinh nói trên, mấu chốt sẽ không nằm ở việc thiếu thốn đến mức phải ăn cắp, mà lại ở chỗ không biết được “Tôi là ai khi tôi ở nước ngoài?”.
Vậy thì tôi là ai khi tôi ở nước ngoài? Ở phương diện cá nhân, và dưới góc nhìn của sự trình hiện, tôi là những gì tôi trình hiện ra cho người khác thấy. Nhưng ở phương diện quốc gia, tôi lại chính là sự trình hiện của đất nước tôi cho thế giới thấy.
Một đất nước được định hình bởi điều gì, nếu không phải là bởi những công dân của chính nước đó?
Vậy nên, nếu “người Nhật là kho tàng của nước Nhật”, thì người Việt cũng là kho tàng nước Việt. Chỉ có điều, kho tàng đó đang có gì, và đang hiện ra như thế nào cho thế giới thấy.
Giá như nhà trường dạy dỗ đến nơi đến chốn về câu chuyện “Tôi là ai?”, hoặc những tổ chức trước khi đưa người ra nước ngoài có thể dặn dò một câu rằng: Khi ở nước ngoài, em chính là đất nước Việt Nam. Hình ảnh của em chính là hình ảnh của Việt Nam. Vì thế, phải hành xử sao cho tương xứng.
Và giá như, có ai đó dặn dò rằng, sự trình hiện quan trọng nhất là sự trình hiện cho chính mình. Vì thế, các em phải luôn để ý xem mình đang hiện ra cho mình như thế nào, để điều chỉnh, và để duy trì lòng tự trọng.
Một người chỉ có được lòng tự trọng khi họ biết mình là ai, và thấy mình hiện ra cho chính mình như thế nào.
Nhưng đã không có ai làm như thế. Và đó mới là vấn đề nan giải của giáo dục và của cả xã hội. 
---