Thứ Tư, 9 tháng 12, 2009

Cần có hạ tầng tư duy và hạ tầng mềm ở Việt Nam


Thứ Bảy, 05/12/2009, 08:16

TS Giáp Văn Dương:

Cần có hạ tầng tư duy và hạ tầng mềm ở Việt Nam

TP - Theo TS Giáp Văn Dương, diễn giả của buổi thuyết trình chủ đề “Hạ tầng mềm & Việt Nam - Những bài toán lớn” (NXB Tri thức và Quỹ Văn hóa Phan Chu Trinh tổ chức tại Hà Nội, 4-12), Việt Nam mới chỉ chú trọng xây dựng hạ tầng kinh tế mà bỏ qua điều kiện quan trọng để phát triển đất nước là hạ tầng tư duy, hạ tầng tổ chức và hạ tầng mềm.

Tại hội thảo, TS Giáp Văn Dương (nghiên cứu sau Tiến sĩ tại ĐH Liverpool, Anh) đưa ra những khái niệm được các chuyên gia nhận xét là mới, trong đó có thuật ngữ hạ tầng mềm.

Theo TS Giáp Văn Dương, hạ tầng mềm bao gồm hạ tầng tư duy và hạ tầng tổ chức. Hạ tầng tư duy là toàn bộ những gì góp phần khai mở, hỗ trợ, giải phóng và phát huy khả năng tư duy của cá nhân và cộng đồng.

Hạ tầng tổ chức là cách sắp xếp, tổ chức xã hội ở cấp độ cơ bản nhất sao cho phát huy tối đa tiềm năng các nguồn lực xã hội nhằm xây dựng một xã hội gắn kết, lành mạnh và bền vững trước những đe dọa từ cả bên trong lẫn bên ngoài.

TS Giáp Văn Dương chia sẻ: “Nếu hạ tầng tư duy manh mún, nghèo nàn và xập xệ, đất nước sẽ chỉ mãi quẩn quanh trong vòng nghèo và lạc hậu.

Thiếu hạ tầng tư duy sẽ đẻ ra các kiểu tư duy kì quặc: tư duy nhiệm kì, tư duy đối phó, tư duy bằng cấp, tư duy cục bộ… và thiếu các kiểu tư duy tích cực, tư duy phê phán, tư duy hệ thống.v.v...

Đất nước chỉ trưởng thành khi có tư duy độc lập, phong phú và sáng tạo. Muốn vậy, phải có một hạ tầng tư duy vững chắc, lành mạnh, cởi mở và thông thoáng làm nền tảng”.

Theo TS Giáp Văn Dương, thời gian qua, để phát triển kinh tế, chúng ta mới chỉ tập trung xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế mà bỏ qua việc xây dựng hạ tầng tư duy.

Về hạ tầng tổ chức, TS Giáp Văn Dương cho rằng xã hội chúng ta đang tồn tại những vùng chồng lấn do khiếm khuyết về hạ tầng tổ chức. Chẳng hạn, trong mối quan hệ nhà nước - thị trường, lẽ ra nhà nước điều tiết thị trường thì trên thực tế nhà nước lại làm kinh tế; v.v.

Theo TS Giáp Văn Dương, nếu không có hạ tầng mềm, xã hội không vận hành được. Giống như một cỗ máy vi tính, nếu không có phần mềm để vận hành thì cỗ máy đó trở thành vô dụng.

12 bài toán lớn và giải pháp mô hình bánh lái

Theo TS Giáp Văn Dương, 12 bài toán lớn mà Việt Nam đối mặt hiện nay gồm khủng hoảng kinh tế; sự lúng túng trong điều hành của Chính phủ; cải cách hành chính lúng túng khiến hành chính trở thành gông cùm của sự phát triển; chống tham nhũng là câu chuyện dài chưa có hồi kết; quy hoạch đô thị áp đặt, nóng vội, thiếu tầm nhìn tổng thể; khai thác tài nguyên ồ ạt, vô tội vạ, chạy theo lợi nhuận trước mắt, thiếu quy hoạch dài hạn, không xét đầy đủ đến hiệu quả kinh tế - văn hoá - môi trường; ô nhiễm môi trường; thiếu hụt năng lượng; bản sắc văn hoá đứng trước nguy cơ bị xâm hại; nhiều tham vọng trong cải cách giáo dục nhưng không có giải pháp mới, tổng thể, đột phá; chịu sự đe dọa lớn bởi biến đổi khí hậu toàn cầu; tranh chấp biển Đông.

Để giải quyết các bài toán lớn này, TS định ra 5 nhóm giải pháp chiến lược xếp đặt theo mô hình bánh lái gồm:

Điều hành của chính phủ, đóng vai trò trung tâm, cần phải thay đổi (lắng nghe giới chuyên gia; nâng cao năng lực lãnh đạo, sử dụng hài hòa tầng kĩ trị và quản trị để điều hành đất nước; điều hành trên cơ sở luật pháp thay vì mệnh lệnh hành chính áp đặt; xây dựng kế hoạch, chính sách trên cơ sở khoa học; tạo lập cơ chế phản ứng nhanh, chính xác, khoa học).

Điều chỉnh và hoàn thiện các nền tảng mềm, loại bỏ các rào cản mềm (Đơn giản thủ tục hành chính; hoàn thiện hành lang pháp lý; Nâng cao tính minh bạch của hệ thống; chống tham nhũng hiệu quả).

Điều chỉnh chính sách kinh tế, năng lượng, tài nguyên, môi trường và qui hoạch đô thị theo hướng phát triển bền vững (Kinh tế: Hệ thống ngân hàng, tập đoàn, tổng công ty; Năng lượng: qui hoạch an toàn năng lượng quốc gia; Tài nguyên, môi trường, qui hoạch đô thị: tổng thể, dài hạn, dựa trên cơ sở khoa học, loại bỏ lợi ích nhóm).

Đổi mới giáo dục và khoa học công nghệ (Đầu tư cho GD, KH & CN là đầu tư cho hạ tầng quốc gia; Kế hoạch, chỉ tiêu cần phải khoa học, thực tế; Thay đổi các nguyên lý GD nền tảng & định hướng lại nền GD; Cải cách tổng thể, tránh vụn vặt).

Chủ quyền biển đảo và toàn vẹn lãnh thổ (Đối ngoại khôn ngoan; Cân bằng sức mạnh; Hợp tác khu vực; Quốc tế hóa tranh chấp, khu biệt hóa vấn đề cần giải quyết; Đồng thuận về dư luận, tạo cân bằng nội tại).

Việc điều chỉnh linh hoạt, liên tục, đồng bộ, dễ trước khó sau trên cơ sở phản ứng nhanh, dự báo khoa học và tầm nhìn dài hạn năm nhóm giải pháp này như điều khiển bánh lái con tàu sẽ giúp Việt Nam vượt qua những thách thức lớn trên đường phát triển.

Quý Hiên


Copyright (C) 2005 Tien Phong Online