Thứ Hai, 28 tháng 12, 2009

Tránh ổn định giả tạo nhờ giá đỡ phát triển

Thứ hai, ngày 28 tháng 12 năm 2009 | 07:21 (GMT+7)

Phát triển để ổn định! Phát triển bền vững để ổn định lâu dài! Đó là niềm mong ước của bất cứ người Việt Nam nào, cũng là sự mong đợi của tất cả những người quan tâm đến tình hình Việt Nam, bất kể trong hay ngoài nước.

LTS: Trong phần trước, TS Giáp Văn Dương (ĐH Liverpool, Anh) bàn về mô hình phát triển phù hợp cho Việt Nam là phát triển để ổn định chứ không phải ổn định để phát triển như Trung Quốc. Ông cũng chỉ ra quy trình 10 điểm để hiện thực hóa mô hình phát triển này, đạt mục tiêu. Mời bạn đọc theo dõi phần kết của loạt bài viết: Việt Nam và lựa chọn mô hình phát triển khác Trung Quốc

Phần trước:

Việt Nam và lựa chọn mô hình phát triển khác Trung Quốc.

Quy trình 10 điểm để Việt Nam phát triển khác Trung Quốc (P.1)

Quy trình 10 điểm để Việt Nam phát triển khác Trung Quốc (P.2)


Lựa chọn mô hình phát triển có vai trò quan trọng sống còn trong việc phát triển đất nước, vì nó trực tiếp quyết định việc ra các chính sách lớn của quốc gia. Trong quá khứ, chúng ta đã phải trả giá đắt, cả về thời gian, nguồn lực và mức độ phát triển, do lựa chọn mô hình phát triển không phù hợp, mà điển hình là mô hình kinh tế kế hoạch hóa, tập trung, quan liêu, bao cấp, phi thị trường.

Trong nông nghiệp, mô hình hợp tác nông nghiệp xã đã phá hủy năng lực sản xuất của người nông dân, dẫn đến tình trạng đất nước phải nhập khẩu lương thực triền miên. Sau đó, việc thay đổi mô hình hợp tác xã bằng mô hình khoán hộ đã giải phóng năng lực sản xuất trong nông nghiệp, đưa Việt Nam từ một nước đói ăn thành nước xuất khẩu gạo lớn thứ hai trên thế giới.

Tuy nhiên, mô hình hợp tác xã vẫn còn ảnh hưởng sâu rộng đến các lĩnh vực khác trong xã hội, mà nghiêm trọng nhất là trong khoa học và giáo dục. Đây là hai hoạt động đòi hỏi nhiều sáng tạo và trách nhiệm cá nhân, nhưng vẫn được tổ chức theo kiểu "làm ăn tập thể", nên đẻ ra những "hợp tác xã khoa học", "hợp tác xã giáo dục". Đó là một trong những lý do chính kìm hãm sự phát triển của nền khoa học và giáo dục nước nhà.

Đã đến lúc phải dứt khoát vứt bỏ những mô hình phát triển lỗi thời, không chỉ trong kinh tế mà còn trong mọi hoạt động văn hóa, khoa học, giáo dục, v.v. và thay thế bằng những mô hình mới thích hợp hơn.

Để làm được điều này, cần phải xây dựng một mô hình phát triển chung cho cả đất nước để định hướng. Tiêu chí để xây dựng mô hình này cần phải đảm bảo hai yêu cầu: i) giải phóng mọi nguồn lực, vô hình và hữu hình, để phát triển; ii) lấy phát triển bền vững làm tiền đề để tạo ra ổn định thực chất, lâu dài. Có thể gọi mô hình đó bằng một cái tên ngắn gọn: Phát triển để ổn định.

Đây là mô hình mở, sẵn sàng đón nhận mọi yếu tố góp phần thúc đẩy phát triển. Vì thế, việc xác lập và chính danh hóa mô hình phát triển để ổn định này không chỉ có lợi cho việc hoạch định và ban hành các đường lối, chính sách lớn, mà còn mở đường cho việc khai phá tư duy, tìm tòi những cách nghĩ, cách làm mới. Những yếu tố mới này đến lượt nó lại quay lại thúc đẩy sự phát triển, vì thế trực tiếp củng cố cho mô hình phát triển để ổn định.

Sau khi đã xác lập được mô hình phát triển để ổn định, phải kiên trì và tạo điều kiện cho mô hình này phát huy hiệu quả tối đa. Việc dao động giữa các mô hình sẽ tạo ra lúng túng, không nhất quán trong quản lý và điều hành, dẫn đến rối loạn và bỏ lỡ nhiều cơ hội phát triển.

Thực tế cho thấy, đã có những lúc chúng ta dao động giữa hai lựa chọn ưu tiên: phát triển hay ổn định, dẫn đến việc chậm bước tiến trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là trong hội nhập kinh tế thế giới.

Đất nước nghèo, nguyên nhân không phải là vì nghèo tài nguyên hay nguồn lực, mà vì thiếu một mô hình phát triển đúng, có thể giải phóng mọi nguồn lực để kiến tạo phát triển. Do đó, muốn phát triển bền vững, cách duy nhất là tạo dựng một mô hình phát triển phù hợp, tạo tiền đề cho việc ra những chính sách kinh tế, xã hội và hoàn thiện một cơ chế quản lý và điều hành đất nước minh bạch, hiệu quả, mạch lạc.

Khi đích đến là phát triển thì phải ưu tiên Phát triển trước Ổn định. Còn nếu chỉ chăm chắm vào Ổn định mà coi nhẹ Phát triển thì Ổn định dù có đạt được cũng chỉ là ổn định giả tạo, trước sau gì cũng bị đổ vỡ do không có Phát triển làm giá đỡ.

Việc xác lập và chính danh hóa mô hình phát triển để ổn định nói trên, và hoàn thiện mô hình này bằng quy trình mười điểm, sẽ giúp Việt Nam có được một mô hình phát triển mở, thích hợp hơn và khác với mô hình ổn định để phát triển của Trung Quốc.

Việc thực hiện qui trình mười điểm nói trên phải được tiến hành luân phiên, linh hoạt, đồng bộ như việc điều chỉnh bánh lái của con tàu, theo hướng dễ làm trước, khó làm sau; gốc giải quyết trước, ngọn giải quyết sau chứ không nên tiến hành tuần tự, tuyến tính từng điểm một, sao cho quá trình đổi mới và phát triển diễn ra trơn tru, hiệu quả, không gây va đập và rạn nứt trong xã hội.

Trong quá trình đổi mới và kiến tạo phát triển, mục tiêu Phát triển để ổn định phải được sử dụng như kim chỉ nam cho việc ban hành các đường lối, chính sách lớn, với mục đích giải phóng mọi nguồn lực, vô hình và hữu hình, để thúc đẩy phát triển bền vững và tạo ra ổn định thực chất, lâu dài.

Trong tương lai, việc Việt Nam có phát triển được bền vững hay không, khi phải cạnh tranh với các nước ráo riết tìm kiếm con đường phát triển mới sau khủng hoảng; đa số người dân có được hưởng thành quả của phát triển hay không; các thế hệ mai sau có được hưởng lợi từ sự phát triển của ngày hôm nay hay không, phụ thuộc vào việc Việt Nam có xác lập được một mô hình phát triển cởi mở, sáng tạo và thích hợp với Việt Nam hay không.

Phát triển để ổn định! Phát triển bền vững để ổn định lâu dài! Đó là niềm mong ước của bất cứ người Việt Nam nào, cũng là sự mong đợi của tất cả những người quan tâm đến tình hình Việt Nam, bất kể trong hay ngoài nước.